„Niegrzeczne dzieci” wołają o zrozumienie. XII Konferencja „Słodko-gorzki świat osób niepełnosprawnych” za nami

Czy dziecko, które krzyczy, ucieka z klasy lub reaguje agresją, naprawdę jest niegrzeczne? A może próbuje powiedzieć światu coś, czego nie potrafi wyrazić słowami? Wokół tych pytań koncentrowała się XII Konferencja z cyklu „Słodko-gorzki świat osób niepełnosprawnych”, która 9 czerwca odbyła się w Zespole Szkół Specjalnych im. Jana Brzechwy w Kędzierzynie-Koźlu.

Wydarzenie, współorganizowane przez Starostwo Powiatowe w Kędzierzynie-Koźlu i objęte patronatem Opolskiego Kuratora Oświaty, od lat stanowi ważną przestrzeń spotkania pedagogów, rodziców, terapeutów oraz wszystkich osób zainteresowanych budowaniem bardziej otwartego i wrażliwego społeczeństwa.

Tegoroczne hasło – „Niegrzeczne dzieci… w poszukiwaniu drogi” – skłaniało do spojrzenia na zachowania dzieci i młodzieży z zupełnie innej perspektywy. Konferencję otworzył niezwykły monodram w wykonaniu 17-letniego Szymona, który z perspektywy osoby z niepełnosprawnością opowiedział o trudnościach w komunikacji ze światem.

– „To jest mój język. Nie umiem pisać Waszymi literami. Piszę ciałem. Piszę krzykiem. Piszę ciszą. Piszę rzuceniem krzesła. Piszę ucieczką z klasy. Piszę tym, że nagle wybucham. Każde »niegrzeczne zachowanie« to jedno zdanie z mojego listu” – wybrzmiało ze sceny.

Było to mocne i symboliczne wprowadzenie do głównego przesłania konferencji – za trudnym zachowaniem bardzo często kryją się emocje, lęk, niezrozumienie lub niemożność wyrażenia własnych potrzeb.

Tegorocznym gościem specjalnym wydarzenia był Dariusz Janiczak – pedagog, nauczyciel oraz autor filmów dokumentalnych poświęconych osobom z niepełnosprawnościami. W swoim wykładzie zwracał uwagę, że rolą dorosłych jest poszukiwanie przyczyn zachowań dzieci, a nie jedynie ocenianie ich skutków.

– „Chodzi o to, żeby odkryć, kim są właśnie niegrzeczne dzieci. Musimy być jak detektyw, bo za każdym zachowaniem kryje się jakaś przyczyna” – mówił prelegent.

Odwołując się do postaci Shreka, przypominał, że człowiek – podobnie jak baśniowy ogr – ma wiele warstw, które warto poznawać. W swoim wystąpieniu poruszał także zagadnienia związane z przebodźcowaniem współczesnych dzieci, wpływem tzw. „popcornowego mózgu”, problemami psychosomatycznymi oraz trudnościami w komunikacji.

Jak podkreślał podczas rozmowy po konferencji:

– „Warto czasem przysiąść, przypatrzeć się uważnie osobom z jakimiś problemami, ale też nam samym, co nam to robi. I zacząć działać w tym, żeby nam wszystkim lepiej się żyło.”

Zdaniem Dariusza Janiczaka takie odkrywanie drugiego człowieka nie wymaga specjalistycznego przygotowania.

– „Każdy z nas ma takie predyspozycje, żeby móc odkrywać i dochodzić głębiej do tego światełka dobra, które jest w człowieku.”

W konferencji uczestniczyli m.in. Brygida Kolenda-Łabuś, radna Sejmiku Województwa Opolskiego, Józef Gisman, wicestarosta powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, Tomasz Radłowski, zastępca prezydenta Kędzierzyna-Koźla, skarbnik powiatu Ewa Krahl oraz Aurelia Stępień, kierownik Wydziału Oświaty, Promocji, Kultury i Sportu Starostwa Powiatowego.

Wicestarosta Józef Gisman podkreślał, że problematyka poruszana podczas konferencji wykracza daleko poza środowisko osób z niepełnosprawnościami.

– „To są tematy, które dotyczą trochę chyba nas wszystkich. Dzieci nie mamy niegrzecznych, tylko dzieci trzeba po prostu odpowiednio poznać, z nimi rozmawiać.”

Jak zaznaczał, wieloletnie doświadczenie pedagogiczne pokazuje, że za buntowniczymi zachowaniami często stoją trudne przeżycia i potrzeba akceptacji.

– „Ta młodzież i te dzieci wyczuwają dystans. Musimy się na to otworzyć.”

Dyrektor Zespołu Szkół Specjalnych im. Jana Brzechwy Krystyna Gielas zwróciła uwagę, że tematy kolejnych edycji konferencji rodzą się z codziennych doświadczeń szkoły.

– „Każdy kolejny temat wynika z tego, co widzimy, co czujemy i co się u nas w szkole dzieje. W tym roku próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, czy te dzieci są na pewno niegrzeczne.”

Jej zdaniem kluczem do zrozumienia drugiego człowieka jest uważność.

– „Uważność jest tą drogą, która może nas doprowadzić do rozwiązania tych wyzwań. Czyli takie wchodzenie głębiej niż widzimy.”

Dyrektor podkreślała również, że konferencja ma znaczenie nie tylko dla osób związanych z edukacją specjalną.

– „To są tematy ważne tak naprawdę dla nas wszystkich, bo czymże jest niepełnosprawność? My też czasem nie domagamy i też czujemy się w potrzebie.”

Konferencję wzbogaciły występy szkolnej grupy teatralnej oraz projekcja filmu „Niegrzeczne dziecko oczami dzieci”, w którym uczniowie szkoły opowiadali o tym, czym dla nich jest trudne zachowanie i jak można wspierać osoby przeżywające kryzysy.

Ich odpowiedzi przypominały, że dzieci bardzo często dostrzegają to, co dorośli próbują uprościć – emocje, samotność i potrzebę akceptacji.

Od dwunastu lat konferencje z cyklu „Słodko-gorzki świat osób niepełnosprawnych” pokazują, że budowanie społeczeństwa otwartego i wrażliwego zaczyna się od rozmowy, edukacji i gotowości do spojrzenia na drugiego człowieka z większą cierpliwością.

Bo, jak wielokrotnie wybrzmiewało podczas tegorocznego spotkania, nie każde trudne zachowanie jest przejawem niegrzeczności. Czasem jest po prostu wołaniem o pomoc, zrozumienie i obecność drugiego człowieka.